• اثر: رضا بدر السماء
  • نام اثر: غفلت
  • زمان خلق اثر: ۱۳۹۰
  • ابعاد: 35*50
  • تکنیک: گواش و آبرنگ
  • این اثر بر مبنای حکایتی از سنایی به تصویر کشیده شد. اما جالب‌ترين حكايت حديقه كه مبتني بر نوعي سمبوليسم يا نمادگرايي بصري است داستان مردي است كه از پيش شتري مست گريخته، به داخل چاهي پناه مي‌برد. شكل نسبتاً متفاوتي از اين حكايت در كليله و دمنه ـ باب برزويه طبيب ـ نيز آمده است. اما سنايي در ابياتي مختصر پس از نقل حكايت، خود تصريح به سمبوليك بودن آن كرده، يكي‌يكي نمادها يا سمبولهاي آن را به‌اصطلاح باز، تشريح و معني مي‌كند: آن شنيدي كه در ولايت شام رفته بودند اشتران به چرام شتر مست در بياباني كرد قصد‌ِ هلاك ناداني مرد‌ِ نادان ز پيش اشتر جست از پي‌اش مي‌دويد اشتر مست مرد در راه خويش چاهي ديد خويشتن را در آن پناهي ديد شتر آمد به نزد چَهْ ناگاه مرد بفكند خويش را در چاه دستها را به خار زد چون و‌َر‌ْد پايها نيز در شكافي كرد در ته چه چو بنگريد جوان اژدها ديد باز كرده دهان ديد از بعد‌ِ محنت بسيار زير هر پاش خفته جفتي مار ديد يك جفت موش بر سر چاه آن سپيد و دگر چو قير سياه مي‌بريدند بيخ خار بنان تا در افتد به چاه مرد جوان مرد نادان چون ديد حالت‌ِ بد گفت يا رب چه حالتست اين خود در دم اژدها مكان سازم يا به دندان مار بگدازم از همه بدتر اينكه شد كين‌خواه شتر مست نيز بر سر چاه آخرالامر تن به حكم نهاد ايزدش از كرم دري بگشاد ديد در گوشه‌هاي خار نحيف اندكي زان ترنجبين لطيف اندكي زان ترنجبين بركند كرد پاكيزه در دهان افكند لذت آن بكرد مدهوشش مگر آن خوف شد فراموشش در اينجا سنايي حكايت را تمام مي‌كند و در ابيات بعد عناصر سمبوليك اين حكايت را يكي‌يكي برشمرده، توضيح مي‌دهد: تويي آن مرد و چاهت اين دنيي چار طبعت بسان‌ِ اين افعي آن دو موش سيه سفيد دژم كه برد بيخ خار بن هر دم شب و روز است آن سپيد و سياه بيخ عمر تو مي‌كنند تباه اژدهايي كه هست در ته چاه گور تنگست زان نيي آگاه بر سر چاه نيز اشتر مست اجل است اي ضعيف كوته‌دست خاربن عمر تست يعني زيست مي نداني ترنجبين تو چيست شهوتست آن ترنجبين اي مرد كه ترا از دو كون غافل كرد! توجه و دقت كافي در عناصر نمادين يا سمبوليك اين داستان كه تماماً حسي و درخور تصوير شدن هستند براي فيلمنامه‌نويس يا كارگردان مي‌تواند راهگشا باشد تا در اثر خود با تكيه بر آنهايي كه بيشتر جنبة عام دارند، زمينه را حتي براي ارائة حادثه‌هاي رئاليستي مهيا كند. در فرهنگ ما و در قاموس نمادسازي، فراوان چاه، نماد يا رمز دنيا قرار گرفته است: پاك و صافي شو و از چاه طبيعت به در آي كه صفايي ندهد آب تراب‌آلوده! (حافظ) همچو يوسف بگذر از زندان و چاه تا شوي در مصر عزت پادشاه (منطق‌الطير عطار) بر اين قياس نمايش مرد يا زني كه از دهانة چاهي به داخل آن مي‌رود ممكن است در فيلم، نمادي باشد براي گرفتاري او در دام دنيا يا هر چه پايبندتر شدن او به ارزشهاي دنيوي، و هم از اين‌گونه تأكيد دوربين بر كسي كه به سختي خود را از دهانة چاهي بيرون مي‌كشد نمادي است براي رهايي نسبي او از دام دنيا يا گسستن قيد و بندهاي دنيايي. همة اين تمهيدات را مي‌توان در گوشه‌اي از فيلم يا نمايشي خاص در خدمت خط اصلي آن فيلم يا نمايش درآورد و بيان تصويري را غني‌تر كرد. پرواضح است كه تأكيد دوربين بر روي بوتة خار به‌عنوان نمادي مستقل، بي‌ثمر است. اين نماد در حكايت سنايي هم هنگامي جايگاه واقعي و معني رمزي خود را پيدا مي‌كند كه دو نماد ديگر يعني موشهاي سياه و سفيد به جويدن بيخ آن مشغول مي‌شوند. اين نكته ما را به اهميت تركيب نمادها كه تأثيري «سينرژيستي» در روايت‌ِ بصري دارد رهنمون مي‌شود. پس، نمادي مثل بوتة خار ـ به‌عنوان رمز عمر انسان ـ مستقل نيست و با تركيب با نمادهاي ديگر معني پيدا مي‌كند. اما عنصري، مثل شتر به واسطة وجود پيش‌زمينة فرهنگي، هم مي‌تواند در جايي نماد كينه‌توزي قرار بگيرد و هم در جايي ديگر، سمبول و رمز اجل و مرگ انسان باشد. به همين دليل است كه در اپيزود سوم «دست‌فروش» وقتي مي‌بينيم كه شتري در مقابل قهوه‌خانه زانو مي‌زند، پيشاپيش آمادة مرگ دست‌فروش مي‌شويم و پيام كارگردان را درمي‌يابيم كه بدين وسيله بر رسيدن دست‌فروش به آخر خط زندگي تأكيد مي‌كند. به واسطة اهميت نمادهاي مطرح‌شده در حكايت حديقة سنايي، اين نمادها و معاني آنها را در جدول زير جا مي‌دهيم: نماد معني نماد م‍َرد نوع انسان چاه دنيا چهار مار چهار طبع انسان يا اخلاط اربعه: سودا، صفرا، د‌َم، ب‍َل‍ْغ‍َم موش سياه شب موش سفيد روز بوتة خار عمر انسان اژدهاي ته چاه گور ـ قبر شتر مست اجل ـ مرگ ترنجبين شهوت (تمام لذائذ دنيايي) منبع: http://www.iricap.com/magentry.asp?id=4256



  • کتاب نقش نگار (۱۷ مهر ۱۳۹۵ - ۱۰:۳۶:۲۰)
  • کتاب نقش نگار
    رضا بدرالسماء پس از نیم قرن فعالیت در زمینه هنر نگارگری تجربیات و اندوخته‌های خویش را در ...
  • آقای نقاش، تولدت مبارک (۷ آذر ۱۳۹۴ - ۰۹:۲۵:۰۲)
  • آقای نقاش، تولدت مبارک

    اصفهان امروز: 5 آذرماه درست ده روز بعد از 25 آبان که روز ایثار و مقاومت مردم ...
  • امنه بدرالسماء



©کلیه حقوق این سایت محفوظ و متعلق به رضا بدرالسماء است

Reza Badrossama 2002-2008©, All Right Reserved

Design & Programming: M.B.Adib Behrooz